ตอนที่ 3 ทำไมคนที่ฉลาดและคิดว่าตนอ่านขาดทุกเรื่อง ยังโดนหลอกได้

หลายคนไม่ได้แค่ฉลาด แต่ยังเชื่อด้วยว่าตัวเอง อ่านคนออก และ  มองเกมขาด ซึ่งฟังดูเหมือนเป็นข้อได้เปรียบ แต่ในความเป็นจริง ผมมองว่านี่แหละคือจุดที่อันตรายที่สุดครับ เพราะยิ่งคุณมั่นใจในการมองคนของตัวเองมากเท่าไร คุณยิ่งมีโอกาสมองไม่เห็นสิ่งที่อยู่นอกกรอบความคิดของคุณ

เหตุผลแรกคือ ความมั่นใจเกินพอดี เมื่อคุณเชื่อว่าคุณดูคนออก คุณจะเริ่มลดการตั้งคำถาม คุณจะไม่เช็คซ้ำ ไม่ระแวง และไม่คิดว่าอีกฝ่ายจะเล่นลึกกว่าที่คุณเห็น ซึ่งคนที่มีลักษณะ Dark Triad เข้าใจจุดนี้ดี โดยเขาจจะไม่ได้พยายามหลอกคุณแบบตรง ๆ แต่ทำให้คุณ สรุปเอง ว่าเขาเป็นคนแบบที่คุณอยากเชื่อ

ตัวอย่างเช่น คุณอาจคิดว่าอีกฝ่ายจริงใจ เพราะเขาพูดตรง ดูมั่นใจ และตอบได้ทุกคำถาม แต่สิ่งที่คุณไม่เห็นคือ เขาอาจเตรียมบทมาแล้ว หรือกำลังสะท้อนสิ่งที่คุณอยากได้ยินกลับมา

เหตุผลที่สองคือคุณใช้ตรรกะในเกมที่ไม่ได้เล่นด้วยตรรกะ คนที่คิดว่าตัวเองฉลาด มักเชื่อในเหตุผลและโครงสร้าง แต่คนที่เก่งในการหลอกลวงไม่ได้ใช้แค่เหตุผลเพียงอย่างเดียว แต่เขาจะใช้อารมณ์เป็นเครื่องมือที่ทำให้คุณรู้สึกดี รู้สึกพิเศษ หรือรู้สึกว่าเขาเข้าใจคุณ แล้วคุณจะเริ่มหาเหตุผลมารองรับความรู้สึกนั้นเอง.. แบบประมาณว่า แหย่ไป จากนั้นเค้าจะให้สถานการณ์มันไหลไปตามกรอบที่วางไว้ ซึ่งคนเหล่านี้จะคิดสถานการณ์ถัดไปที่มีความเป็นไปได้ไว้แล้วครับ

เช่น คุณอาจเริ่มคิดว่า เขาคงไม่ใช่คนไม่ดีหรอก เพราะเขาดูใส่ใจ เขาดูจริงจัง ทั้งที่จริง ๆ แล้วสิ่งที่คุณกำลังรู้สึก อาจเป็นสิ่งที่เขาตั้งใจสร้างขึ้น

เหตุผลที่สามคือคุณเผลอใช้มาตรฐานของตัวเองไปวัดคนอื่น คุณอาจคิดว่า ถ้าคุณพูดอะไร คุณหมายความแบบนั้น คนอื่นก็น่าจะเหมือนกัน แต่คนบางประเภทไม่ได้รู้สึกผิดกับการโกหก ไม่ได้รู้สึกแย่กับการหลอกใช้คนอื่น และไม่ได้เล่นตามกติกาทางศีลธรรมแบบที่คุณคุ้นเคย

ตัวอย่างเช่น คุณให้โอกาสใครบางคน เพราะคิดว่าเขาน่าจะสำนึกแล้ว แต่สำหรับเขา มันอาจเป็นแค่กลยุทธ์เพื่อให้คุณเปิดใจอีกครั้ง

เหตุผลที่สี่คือการคิดลึกเกินไป คนที่มั่นใจในความคิดตัวเอง มักจะวิเคราะห์ทุกอย่างแบบซับซ้อน แต่บางครั้งความจริงมันเรียบง่ายกว่านั้นมาก คนบางคนไม่ได้มีแผนซับซ้อนอะไร เขาแค่โกหก แค่บิดเบือน หรือแค่พูดไม่หมด แต่คุณอาจไปตีความว่ามันต้องมีเหตุผลลึก ๆ ซ่อนอยู่ (แต่จริงๆ แม่งอาจไม่มีไรเลย)

ผลคือคุณมองข้ามสัญญาณตรง ๆ ที่ควรเห็นตั้งแต่แรก

อีกเหตุผลหนึ่งคือคุณเชื่อว่าคุณควบคุมเกมได้ คุณอาจรู้ว่าอีกฝ่ายมีเล่ห์เหลี่ยม แต่คุณคิดว่าคุณ เอาอยู่ และคุณอาจคิดต่อไปว่า เราแค่ดูไปก่อน ยังไม่เสียอะไร แต่ปัญหาคือเกมของคนแบบนี้ไม่ได้มาแบบชัดเจน มันค่อย ๆ สร้างความไว้ใจ สร้างความผูกพัน และค่อย ๆ ดึงคุณเข้าไปทีละนิดครับ

พอคุณเริ่มรู้ตัว คุณอาจลงทุนอะไรบางอย่างไปแล้ว ทั้งเวลา ความรู้สึก หรือผลประโยชน์บางอย่าง ทำให้การถอยออกมามันยากกว่าที่คิดนะครับ

สรุปสำหรับผมคือ คนที่ฉลาดและคิดว่าตัวเองอ่านขาด ไม่ได้พลาดเพราะขาดความสามารถ แต่พลาดเพราะ เชื่อในสายตาตัวเองมากเกินไป จนมองไม่เห็นว่าอีกฝ่ายกำลังเล่นเกมคนละแบบกับคุณ

ความฉลาดไม่ใช่เกราะป้องกันเสมอไป ถ้าคุณไม่ตั้งคำถามกับสิ่งที่คุณเชื่อ และไม่เปิดพื้นที่ให้ตัวเองยอมรับว่า คุณก็อาจมองผิดได้เหมือนกัน

เมื่อคุณเริ่มเห็นตรงนี้ได้ คุณจะไม่ใช่แค่คนที่คิดเก่ง แต่จะเป็นคนที่ รู้ทันคน มากขึ้น และนั่นคือจุดที่ทำให้คุณหลุดออกจากวงจรของการถูกหลอกได้จริงครับ